युवाहरु माथिको अन्याय विरुद्ध प्रतिरोध गर्न पाउने अधिकार कायम राखौं !
– तुहिन
भारतका प्रधानन्यायाधीश (CJ) ले भारतका बेरोजगार युवाहरूलाई ‘साङ्लो’र ‘परजीवी’सँग तुलना गरेको अपमानजनक टिप्पणीको विरुद्धमा स्वतःस्फूर्त व्यंग्यात्मक इन्टरनेट विरोधको रूपमा सुरु भएको काँक्रोच जनता पार्टी (ICJP) को संघर्ष भाइरल दुनियाँबाट बाहिर निस्किएर वास्तविक द्वन्द्वको क्षेत्रमा प्रवेश गरेको छ। जुन ६, २०२६ मा जन्तर मन्तरमा आयोजित उसको पहिलो सडक प्रदर्शन यस दिशामा एक महत्त्वपूर्ण कदम थियो।
शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा माग्नु, परीक्षा घोटाला र प्रश्नपत्र चुहावट काण्डहरूको पर्दाफास गर्नु, तिनीहरूसँग सम्बन्धित डिजिटल पूर्वाधारको असफलताहरूको पर्दाफास गर्नु, ठूलो बेरोजगारी, भ्रष्टाचार र प्रशासनिक जवाफदेहिताताविहिन कार्य विरुद्ध आवाज उठाउनु – यी सबै मुद्दाहरू अदानी अम्बानी जस्ता केही पूँजीपतिहरूको हितमा काम गर्ने संघीय मनुवादी फासीवादी शासनको विरुद्धमा छन्। शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा सहितको बाँकी दुई मागमा NEET परीक्षाका प्रश्नपत्रहरू चुहावटका कारण आत्महत्या गरेका विद्यार्थीहरूको परिवारलाई एक करोड रुपैयाँ उपलब्ध गराउनु र विद्यार्थी युवाहरू विरुद्धको IR फिर्ता लिने जस्ता काम भएका छन् । नयाँ शिक्षामन्त्रीलाई विश्वको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो फासीवादी संगठन RSS सँग सम्बन्धित पहिलो व्यक्तिको रूपमा नियुक्त गरिएको छ। धर्मेन्द्र प्रधान राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघ RSS सँग पनि सम्बन्धित छन्। नरेन्द्र मोदीको सरकार, जसको कार्यकालमा सबैभन्दा धेरै केन्द्रीय परीक्षाका प्रश्नपत्रहरू चुहावट भएका छन् र परीक्षा दिने विद्यार्थीहरूले आत्महत्या गरेका छन्, विद्यार्थी युवा आन्दोलनको दबाबमा सार्वजनिक परीक्षा संशोधन विधेयक संसदमा पारित गरिएको छ। यो रोचक छ कि यस कार्यदलमा अनिता करवाल जस्ता अधिकारीहरू र प्रशासकहरू छन्, जसको कार्यकालमा धेरै प्रश्नपत्रहरू चुहावट भएका थिए। त्यो समितिमा त्यस्ता व्यक्तिहरू पनि छन् जो IIT मा गाईको मूत्रको स्वास्थ्य लाभहरूको अनुसन्धानमा संलग्न छन्।
२०२०–२१ मा दिल्लीको ऐतिहासिक किसान आन्दोलन पछि, जन्तरमन्तरबाट सुरु भएको यो युवा आन्दोलनले फासीवादी संघीय मनुवादीहरुलाई नाकको तालले पछि हट्न बाध्य पारेको छ। विद्यार्थीहरूको यी माग र संघर्षहरूको लागि देशभरका सबै लोकतान्त्रिक र न्यायप्रेमी जनताको समर्थन र ऐक्यबद्धता प्राप्त भएको छ।
विगत डेढ महिनादेखि चलिरहेको जन्तरमन्तरमा ऐतिहासिक विद्यार्थी–युवा आन्दोलनलाई अन्त्य गर्न, कर्पोरेट–फासीवादी मोदी सरकारले विभिन्न तरिकाले क्रूर राज्य दमन गर्यो। विगत २१ दिनदेखि भोक हडतालमा रहेकी सामाजिक कार्यकर्ता सोनम वांगचुकलाई दिल्ली प्रहरीले जबरजस्ती अपहरण गरेको थियो। यसबाट उसको नांगो फासिवादी चरित्र उदांगो भएको छ । मोदी सरकारले स्वास्थ्यमा गिरावटको झूटो बहानामा सोनम वांगचुकलाई भोक हडतालबाट बाहिर निकालेर जनताको लोकतान्त्रिक अधिकार र शान्तिपूर्ण विरोध प्रदर्शनमाथि प्रत्यक्ष आक्रमण गरेको छ।
जुलाई २० मा जन्तरमन्तरमा जारी द्वन्द्व अन्तर्गत CJP को नेतृत्वमा आयोजित संसद मार्चलाई फासीवादी मोदी सरकारको निर्देशनमा दिल्ली प्रहरी र CIFSअर्धसैनिक बलसँग सम्बद्ध दंगा विरोधी द्रुत कार्य बल CFA ले शान्तिपूर्ण प्रदर्शन गरिरहेका विद्यार्थी र युवाहरू विरुद्ध निर्ममतापूर्वक दबाउँदा यो ऐतिहासिक युवाको आन्दोलन उग्र बन्दै गयो। राज्य–प्रायोजित यो दमनले फेरि एक पटक फासीवादी RSS- BJP शासनको विद्यार्थी विरोधी, लोकतन्त्र विरोधी र जनविरोधी चरित्रलाई उजागर गर्यो।
२०१४ देखि अहिलेसम्म, मोदी सरकारको कार्यकालमा, १५२ प्रश्नपत्रहरू लीक भएका थिए, जुन साढे सात लाखभन्दा बढी विद्यार्थीहरूको गहिरो आक्रोशको अभिव्यक्ति थियो, र यो विशाल प्रदर्शन भाजपा सरकार विरुद्ध उदीयमान विद्यार्थी आन्दोलनको एक महत्त्वपूर्ण र नयाँ चरण बन्यो। भाजपा –आरएसएस सरकारको अधीनमा, देशको शिक्षा प्रणालीलाई व्यवस्थित रूपमा कर्पोरेट शैक्षिक माफियाहरूको लागि नाफाको माध्यममा परिणत गरिँदैछ, र साथसाथै, फासीवादी संघीय मनुवादीहरुद्वारा शिक्षाको भगवाकरण जोरजोरले भइरहेको छ।
जुलाई २० मा, प्रहरीले संसद मार्ग प्रहरी चौकी नजिकै भारी अवरोधहरू राखेर विद्यार्थीहरूको शान्तिपूर्ण जुलुसलाई रोक्न खोज्यो। त्यसपछि, अश्रुग्यास प्रहार गरियो र सशस्त्र बलले विद्यार्थीहरूलाई जनावर जस्तै कुटपिट गर्यो।
विशेष गरी उल्लेखनीय कुरा के छ भने आरएसएस भगवा गिरोहका गुण्डाहरूले, बिना पोशाक र ब्याज, दिल्ली प्रहरीसँग मिलेर, विद्यार्थीहरूलाई कुटे र घाइते बनाए, जसमध्ये धेरै महिला विद्यार्थीहरू थिए। इन्स्पेक्टर राठीले महिला विद्यार्थीहरूको शरीरमा लाठी वर्षायो । दिल्ली प्रहरीले पेलेट गन प्रयोग नगरेको भन्यो । तर द हिन्दू जस्तो स्वतन्त्र मिडिया अनुसन्धानले दिल्ली प्रहरीका ASF को निर्देशनमा पेलेट गन चलाइएको खुलासा गरेको छ। एक पत्रकार र दुई विद्यार्थी सहित तीन जना गम्भीर घाइते भएका छन्। छर्रा लागेर एक पत्रकार र दुई विद्यार्थी सहित तीन जना गम्भीर घाइते भएका छन्। एक जनाको आँखा छर्रा लागेर नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएको छ र आँखा पूर्ण रूपमा बन्द हुने सम्भावना छ। यदि इन्डियन एक्सप्रेसका पत्रकार छर्रा लागेर गम्भीर घाइते भएका छैनन् भने, विद्यार्थीहरूको शान्तिपूर्ण प्रदर्शनलाई दबाउन आरएएफले प्रयोग गरेको बन्दुक जम्मू कश्मीर र उत्तर पूर्वका अशान्त क्षेत्रहरूमा मात्र प्रयोग गरिनुपर्छ भन्ने कुरामा जोड दिइएको छ। केही वर्ष अघि, कश्मीरमा सशस्त्र बलले छर्रा लागेर धेरै निहत्था युवाहरू गम्भीर घाइते भएका थिए र आफ्नो आँखाको ज्योति गुमाएका थिए। मार्चको समयमा दिल्ली प्रहरीको बर्बर दमनको सिकार भएका विद्यार्थीहरूमध्ये एक बालिकाको अवस्था धेरै गम्भीर छ र बाँकी पनि गम्भीर घाइते छन्। विद्यार्थीहरूको उपचार भइरहेका अस्पतालहरू कडा प्रहरी निगरानीमा छन्। कसैलाई पनि, पत्रकारलाई पनि, घाइते विद्यार्थीहरू वा उनीहरूका आफन्तहरूलाई भेट्न अनुमति छैन।
यस बर्बर दमनका बाबजुद पनि विद्यार्थी र युवाहरूले अदम्य साहस र सङ्घर्ष देखाए । समाचार रिपोर्टहरूका अनुसार धेरै विद्यार्थीहरू गम्भीर घाइते भएका छन् र अखिल भारतीय क्रान्तिकारी विद्यार्थी संगठन (एआईआरएसओ) का सदस्यहरू सहित विद्यार्थी नेताहरू र कार्यकर्ताहरूलाई निशाना बनाइएको छ।
यद्यपि मोदी सरकारका वार्ताकार भाजपा अध्यक्ष जे.पी. नड्डा, साथै जनता पार्टी सीजेपीका प्रवक्ता सौरभ दास र आशुतोष राकाले देशभर विद्यार्थी युवा आन्दोलन विरुद्ध दर्ता गरिएका सबै एफआईआरहरू रद्द गर्ने वाचा गरेका थिए। जसले आफ्ना युनियन नेताहरूलाई खुसी पार्न सबै सीमा तोडेर जन्तर मन्तरको युवा आन्दोलनसँग सम्बन्धित २,८७३ जनाको सूची बनाएका थिए जो बानी परेका अपराधी हुन्।
बिहारको सिवान जिल्लामा, प्रहरी प्रशासनको निर्देशनमा, शान्तिपूर्ण रूपमा प्रदर्शन गरिरहेका विद्यार्थीहरूलाई एके ४७ राइफलले गोली हानेको थियो, जसले धेरै युवाहरूलाई घाइते बनायो। जन्तर मन्तर आन्दोलनमा युवाहरूलाई दमन मात्र गरेनन्, आन्दोलन फिर्ता लिएपछि फर्केका विद्यार्थीहरूलाई पनि कुटपिट र अपमानित गरे।
भाजपाको आईटी सेल र अन्धभक्तहरू आन्दोलनलाई बदनाम गर्न दिनरात खटिरहेका छन्। विद्यार्थीहरूलाई नराम्रोसँग कुटपिट गरिएको छ, तर तिनीहरू सबै युवाहरूलाई हतोत्साहित गर्न असफल भएका छन्। युवाहरू र जेनजी भनिने कम उमेरका युवाहरुले जनताका शत्रु अडानी अंबानी महाभ्रष्ट कॉरपोरेट घरानालाई घृणा गरेका छन् । मोहन भागवत, प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, गृहमन्त्री अमित शाह र शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको असली चरित्र उदांगो पारेकाछन्। विद्यार्थी –युवाहरूले भाजपाले चाहेको कर्पोरेट घरानाहरूसँगको गठबन्धनको खिल्ली उडाएका थिए। त्यसपछि संघका बुद्धिजीवीहरू र कर्पोरेट मिडिया विचलित भए र विद्यार्थी युवाहरूलाई गाली दिएको आरोप लगाउन थाले। जबकि फासीवादी संघीय मनुवादी र तिनीहरूको पाल्तु मिडिया महिला, उत्पीडित दलित, आदिवासी, अल्पसंख्यक, किसान विद्यार्थी आन्दोलनसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूलाई फोहोर गाली दिन र उनीहरूलाई देशद्रोही भन्न खप्पिस छन्।
जन्तर मन्तर आन्दोलनले मोदी सरकारलाई मात्र नभई राष्ट्रिय स्वयंसेवक संघलाई पनि नराम्रोसँग स्तब्ध बनाएको छ। तिनका विचारक र नेताहरुले जसरी बोलिरहेका छन्, त्यसबाट उनीहरुको स्थिति स्पष्ट हुन्छ ।
संघका विचारक एस. गुरुमूर्तिले आन्दोलनकारीहरुलाई बलात्कारी, हत्यारा, अपराधी र गुण्डाहरू भन्दै आन्दोलनमाथि आक्रमण गरे। त्यसैगरी, उनको बौद्धिक शाखाका प्रमुख चुके मोहनदासले भने कि प्रदर्शनकारीहरूलाई गोली हान्न भने । भाजपा सांसद तथा अभिनेत्री कंगना रनौतले भनिन् कि विद्यार्थी – युवा आन्दोलनमा भाग लिने केटीहरू कुरूप, खराब र चरित्रहीन छन्। वास्तवमा, संघका मानिसहरू विद्यार्थीहरूले प्रधानमन्त्री मोदीलाई दिएको दुर्व्यवहारबाट धेरै दुखी छन्। उनीहरूलाई लाग्छ कि अर्बौं रुपैयाँ खर्च गरेर तयार पारिएको प्रधानमन्त्रीको घेरा एकै झटकामा ध्वस्त भयो।
तर सबभन्दा उनीहरुलाई झटकालागेको कुरा उनीहरुलाई छात्राहरुले दिएको गाली थियो । उनीहरुले केटीहरुबाट त्यसरी गाली पाइन्छ भन्न कल्पना पनि गरेका थिएनन् .। उनीहरूले यसलाई सांस्कृतिक पतनको रूपमा हेर्छन्।उनीहरुलाई के लागेको छ भने सही संस्कार नदिएका कारण ती केटीहरु त्यसरी गालीगलौजमा उत्रिएका छन् । संघीय मनुवादीहरुले सय वर्ष भन्दा पहिले देखि देशवासिहरुको चरित्र निर्माण गरिरहेका छौं र देशवासिहरुलाई संस्कारित गरिरहेका छौं भनेर दावी गरिरहेका छन् । ।यो कुरा स्पष्ट भएको छ कि नयाँपिंढिले मनुवादीहरुको आँखाबाट सँस्कृतिलाई हेरिरहेका छैनन् र स्वीकार पनि गरेका छैनन् ।
दिल्ली प्रहरीले विद्यार्थीहरूले प्रहरीमाथि ढुङ्गा प्रहार गरेको र प्रहरीको गाडीमा तोडफोड भएको आरोप लगाएको छ। यद्यपि, उपलब्ध भिडियो हेरेपछि, दिल्ली प्रहरी र संघीय गुण्डाहरूले आफैंले प्रहरीको गाडीमा तोडफोड गरेको र ढुङ्गा प्रहार गरेको खुलासा भयो। यस उद्देश्यका लागि प्रहरी प्रशासनले जंतर मन्तरमा ढुङ्गा भरिएको ट्रक पार्क गरेको थियो, जुन आन्दोलन समाप्त भएपछि पनि त्यहीं रह्यो।
बेरोजगार युवाहरूलाई साङ्ला भन्ने सर्वोच्च अदालतका प्रधानन्यायाधीशले सुरुमा युवा आन्दोलनमाथि प्रहरीले गरेको दमनको भिडियो हेर्न र यसको विरुद्धमा मुद्दा सुन्न अस्वीकार गरे। पछि, राष्ट्रव्यापी विरोधलाई ध्यानमा राख्दै, सर्वोच्च अदालतले आदेश दियो कि पहिले आपराधिक रेकर्ड नभएका विद्यार्थीहरूलाई रिहा गर्नुपर्छ।
यो ऐतिहासिक विद्यार्थी युवा आन्दोलनको लहर देशभर फैलियो। पञ्जाबदेखि छत्तीसगढसम्म, हिमाचलदेखि केरलासम्म, विद्यार्थीहरूको मुद्दा र शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामाको माग गर्दै ठूलो प्रतिरोध गरियो। यसमा गैरराजनीतिक चरित्रका लाखौं युवा विद्यार्थीहरू भेला भए, जसलाई प्रगतिशील लोकतान्त्रिक शक्तिहरूले समर्थन गरे।
CAA-NRC विरुद्धको ऐतिहासिक शाहीन बाग आन्दोलन जस्तै, जन्तर मन्तरको मागका लागि देशका धेरै राज्यहरूमा धर्नाहरू आयोजित गरियो। प्रसिद्ध कलाकार शबाना आजमी र नसीरुद्दीन शाह सहित धेरै कलाकार, लेखक र सांस्कृतिक कार्यकर्ताहरूले देशभर जन्तर मन्तर प्रदर्शनीमा सक्रिय रूपमा भाग लिए।
SKM, ट्रेड युनियनहरू, वामपन्थी दलहरू र अम्बेडकर संगठनहरू सहित सबै प्रगतिशील लोकतान्त्रिक शक्तिहरूले आन्दोलनलाई समर्थन गरे। जंतर मन्तर प्रदर्शनमा आम जनताले निरन्तर खानाको व्यवस्था गरे। जुनैद र इरफान जस्ता संवेदनशील र सचेत व्यक्तिहरूले आन्दोलनलाई हर तरिकाले सहयोग गरे, यद्यपि तिनीहरू विद्यार्थी थिएनन्। आन्दोलन समाप्त भएपछि, दिल्ली प्रहरीले जुनैद र उनको परिवारलाई धेरै उत्पीडन गर्यो।
सीपीआई (एम.एल.) रेड स्टारले यस आन्दोलनसँग आफ्नो दृढ ऐक्यबद्धता व्यक्त गर्दछ र शान्तिपूर्ण प्रदर्शनकारीहरूलाई बर्बरतापूर्वक आक्रमण गर्ने सबै प्रहरी अधिकारीहरू र प्रशासनिक अधिकारीहरू विरुद्ध कडा र उदाहरणीय कारबाही गर्न माग गर्दछ। पार्टीले पक्राउ परेका सबै विद्यार्थी र युवाहरूलाई तुरुन्तै र बिना शर्त रिहा गर्न माग गरेको छ।
आज, समयको माग भनेको राष्ट्रिय शिक्षा नीति (NEP) र यससँग सम्बन्धित सबै नीतिहरू पूर्ण रूपमा फिर्ता लिनुपर्छ र शिक्षा प्रणालीलाई लोकतान्त्रिक रूपमा पुनर्गठन गर्नुपर्छ।
भाकपा (मा.ले.) रेड स्टारले आफ्नो संस्थालाई विद्यार्थी-युवा आन्दोलनसँग काँधमा काँध मिलाएर उभिन, यसलाई सही राजनीतिक दृष्टिकोण र दीर्घकालीन दिशा प्रदान गर्न र सार्वजनिक संघर्षहरू मार्फत फासीवादी शासनको दमनकारी र षड्यन्त्रकारी नीतिहरूलाई परास्त गर्न आह्वान गर्दछ।
यो विद्यार्थी, युवा र मेहनती जनताको लडाकू संघर्षलाई कुचल्ने र शासक वर्ग विरुद्ध उठ्ने हरेक आवाजलाई दबाउने सुनियोजित फासीवादी षड्यन्त्र हो।
दमनको यो चक्रमा, फासीवादी मोदी सरकारको सबैभन्दा घृणित अनुहार पहिलो पटक उजागर भयो, जब प्रहरीको प्रत्यक्ष संरक्षणमा, आरएसएस–भाजपाका लोभी गुण्डाहरू र राज्यको दमनकारी संयन्त्रले मिलेर जन्तर मन्तर युवा आन्दोलनको मुख्य अनुहार रहेकी AISA की अखिल भारतीय नेतृ नेहा बोरालाई जबरजस्ती निष्कासन गर्ने प्रयास गरे र अन्य संघर्षरत विद्यार्थी कार्यकर्ताहरूसँगै प्रदर्शनकारी विद्यार्थी र युवाहरूमाथि क्रूर लाठीचार्ज गरे। यो घटनाले स्पष्ट पार्छ कि आज फासीवादी गिरोह र राज्यशक्तिको क्रूर गठबन्धन जनआन्दोलनलाई कुचल्न नाङ्गो मैदानमा उत्रिएको छ। मोदी सरकारले कर्पोरेट लुटपाटलाई निरन्तर चलाउन विद्यार्थीहरूको जायज मागहरूलाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गरिरहेको छ, जबकि यी भगौडा फासीवादी शक्तिहरूले शान्तिपूर्ण प्रतिरोधलाई हिंसात्मक रूपमा आक्रमण गर्ने कलामा निपुण भइसकेका छन्। भर्खरै रिपोर्ट गरिएको छ कि दिल्ली प्रहरीले विद्यार्थी युवा आन्दोलनप्रति आफ्नो दमनकारी मनोवृत्ति जारी राख्दै,SFI अखिल भारतीय नेतृ आइशी घोषलाई पक्राउ गर्न दिल्लीस्थित माकपा को केन्द्रीय कार्यालय पुगेको छ।
शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा पछि, जुन भ्रष्टाचारको केन्द्र बनेको छ, राष्ट्रिय परीक्षा एजेन्सी (NTA) भ्रष्टाचारको केन्द्र बनेको छ, र यो कर्पोरेट–आधारित नयाँ शिक्षा नीति (NPA ) लाई तुरुन्त फिर्ता लिन र विद्यार्थी युवा आन्दोलनलाई सही दिशामा अगाडि बढाउन माग गर्दै चलिरहेको विद्यार्थी आन्दोलनसँग हाम्रो दृढ ऐक्यबद्धता घोषणा गर्ने समय हो।
हामी देशका सबै क्रान्तिकारी, प्रगतिशील र लोकप्रिय विद्यार्थी–युवा संगठनहरू, बुद्धिजीवीहरू र मेहनतकस जनतालाई यी मागहरूको समर्थनमा र फासीवादी मोदी शासनको दमन र कर्पोरेट–फासीवादी गठबन्धनको विरुद्धमा यो वर्ग संघर्षलाई तीव्र बनाउन आग्रह गर्दछौं।
अवश्य पनि, यो CJP को वैचारिक आधारको मूल्याङ्कन गर्ने समय होइन। युवाहरूको निराशा व्यक्त गर्ने डिजिटल माध्यम हुनुभन्दा बाहिर, CJP को आगामी दिनहरूमा सान्दर्भिकता यसले आफ्नो प्रतिबद्धताहरू अनुरूप डिजिटल लोकप्रियता र वास्तविक जन संगठन बीचको खाडललाई कत्तिको राम्रोसँग पूरा गर्छ भन्ने कुरामा निर्भर गर्नेछ।
यसैबीच, विद्यार्थी र युवाहरूको संगठित हुने, विरोध गर्ने र आवाज उठाउने नैसर्गिक लोकतान्त्रिक अधिकारलाई दृढतापूर्वक समर्थन गर्दै, सबै प्रगतिशील –लोकतान्त्रिक शक्तिहरूको जिम्मेवारी हो कि उनीहरूका वैचारिक र राजनीतिक मतभेदहरूभन्दा माथि उठेर जनताको व्यापक फासीवाद विरोधी एकता निर्माण गर्ने दृष्टिकोणबाट विद्यार्थी–युवा आन्दोलनसँग ऐक्यबद्धता र समर्थन घोषणा गर्नु। 000
