काठमाडौँ । नेपालीहरूको प्रमुख चाड बडादशैँ, तिहार, छठ तथा नेपाल संवत् नजिकिँदै गर्दा यस वर्ष प्राकृतिक विपत्तिले धेरै परिवारको खुसी खोसेको छ। वर्षभरि दुःख गरेर चाडपर्वमा परिवारसँग रमाउने, मीठो खाने र नयाँ लुगा लगाउने सपना बोकेका नागरिकमध्ये धेरैका लागि यसपालिको दशैँ विगतका वर्षजस्तो उल्लासमय बन्न सकेको छैन। बाढीपहिरोमा आफन्त गुमाएका, घरबारविहीन भएका र विस्थापित जीवन बिताउन बाध्य परिवारका लागि चाडपर्वको खुसीभन्दा पीडा र चिन्ता ठूलो बनेको छ।
गत भदौ १० गते आएको विनाशकारी भोटेकोशी बाढीले ठूलो जनधनको क्षति पुर्यायो। बाढीबाट प्रभावित परिवारको उद्धार, बेपत्ताको खोजी तथा राहतको काम भइरहँदा सरकारले सार्वजनिक गरेको भदौ २३ गतेसम्मको विवरणमा एक हजार ३५७ जनाको मृत्यु भएको र पाँच हजार ३२६ जना बेपत्ता रहेको उल्लेख थियो। यस विपत्तिले प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दाको जनजीवन नराम्ररी प्रभावित बनायो। घरपरिवारका सदस्य गुमाएका र आफन्तको अवस्थाबारे जानकारी पाउन नसकेका परिवारको पीडा अझै कम हुन सकेको छैन।
त्यसपछि असोज ८ देखि ११ गतेसम्म परेको भीषण वर्षा र बाढीले देशका विभिन्न भागमा थप विपत्ति निम्त्यायो। सडक, पुल, बस्ती तथा अन्य भौतिक संरचनामा क्षति पुग्दा जनजीवन प्रभावित भयो। वर्षा र बाढीका कारण जोखिममा परेका नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा सार्नुपर्ने तथा प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार र राहतका कामलाई तीव्रता दिनुपर्ने अवस्था सिर्जना भयो।
यसैबीच, असोज २५ गते गोरखाको बुढीगण्डकी नदीमा आएको आकस्मिक बाढीले अर्को संकट थप्यो। नदीमा आएको बाढीले घर, झोलुङ्गे पुल, मोटरेबल पुल तथा अन्य संरचनामा क्षति पुर्यायो। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार प्रारम्भिक विवरणमा पाँच जना बेपत्ता भएका थिए। बाढीको जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै नदी तटीय क्षेत्रका बासिन्दालाई सतर्क रहन र सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरिएको थियो।
यी लगातारका विपत्तिले दशैँको मुखमा नागरिकको जनजीवन थप कष्टकर बनाएका छन्। दशैँलाई परिवारका सदस्यबीच भेटघाट, आपसी सद्भाव, खुसी र उमङ्ग साटासाट गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ। तर, बाढीपहिरोले कसैको घर उजाडेको छ, कसैको जीविकोपार्जनको आधार नष्ट गरेको छ भने कसैलाई आफ्ना प्रियजनको पर्खाइमा बस्न बाध्य बनाएको छ। यस्तो अवस्थामा प्रभावित परिवारका लागि दशैँको टीका, जमरा र नयाँ लुगाभन्दा दैनिक जीवन चलाउने आधार जुटाउनु नै प्रमुख चुनौती बनेको छ।
प्राकृतिक विपत्तिबाट प्रभावित नागरिकलाई राहत उपलब्ध गराउनु, क्षतिग्रस्त संरचनाको पुनर्निर्माण गर्नु र विस्थापित परिवारलाई सुरक्षित आवासको व्यवस्था गर्नु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता हो। विपत्तिमा ज्यान गुमाएका परिवारलाई उचित राहत तथा बेपत्ताका परिवारलाई आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउन राज्यले विशेष ध्यान दिनुपर्छ। साथै, प्रभावित क्षेत्रमा खाद्यान्न, लत्ताकपडा, औषधोपचार र अन्य अत्यावश्यक सामग्रीको सहज उपलब्धता सुनिश्चित गर्नुपर्छ।
प्राकृतिक विपत्तिले निम्त्याएको पीडालाई तत्काल पूर्ण रूपमा हटाउन नसकिए पनि प्रभावकारी उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाका माध्यमबाट प्रभावित नागरिकको जीवनलाई सहज बनाउन सकिन्छ। चाडपर्वको समयमा उनीहरूको पीडालाई बेवास्ता गरेर समाजको खुसी पूर्ण हुन सक्दैन। विपत्तिमा परेका नागरिकलाई सहयोग गर्नु, उनीहरूप्रति सहानुभूति राख्नु र पुनःस्थापनाका लागि सामूहिक पहल गर्नु अहिले सबैको साझा दायित्व हो।
यसपालिको दशैँ धेरै परिवारका लागि विगतको जस्तो उल्लासमय बन्न सकेन। प्राकृतिक विपत्तिले खोसेको खुसी फर्काउन राज्य, राजनीतिक दल, सामाजिक सङ्घसंस्था र आम नागरिकले हातेमालो गर्न आवश्यक छ। विपत्तिमा परेका परिवारको घाउमा मलम लगाउन सकिएमा मात्रै चाडपर्वको वास्तविक अर्थ र सामाजिक सद्भावलाई जीवन्त राख्न सकिनेछ।
