अनु. युवराज पन्थी •• मानव जातिको इतिहासका बेग्लाबेग्लै अवस्थाहरूमा सबै सामाजिक क्रान्तिहरू ऐतिहासिक दृष्टिबाट अपरिहार्य छन् तथा मानिसको इच्छाभन्दा स्वतन्त्र व्यवहारिक नियम अनुसार चल्दछन् । त्यसबाहेक इतिहासले के बताउँछ भने त्यस्तो कुनैपनि क्रान्ति भएको छैन, जसमा बाङ्गाटिङ्गा बाटाहरू नहोऊन् र ती बलिदान विना प्राप्त गर्न सकिएका होऊन् ।
सर्वहारा वर्गको पार्टीको काम के हो भने उसले माक्र्सवादी–लेनिनवादी सिद्धान्तलाई आधार बनाएर ठोस ऐतिहासिक परिस्थितिको ठोस विश्लेषण गर्नु, सही रणनीति र कार्यनीति प्रस्तुत गर्नु तथा लुकेका चट्टानहरूसित तर्केर चल्नु, अनावश्यक बलिदानबाट बच्नु तथा पाइला पाइलामा लक्ष्यसम्म पुग्नका लागि जनतालार्ई पथप्रदर्शन गर्नुपर्दछ । के बलिदानबाट एकदमै बाँच्नु सम्भव छ ? त्यस्तो दास युगको क्रान्ति, अर्धदास क्रान्ति, पुँजीवादी क्रान्ति वा राष्ट्रियताको क्रान्तिमा भएन न त सर्वहारा क्रान्तिमा नै भएको छ ।
क्रान्तिको मार्गदर्शक नीति सही हुँदाहुँदै पनि कुन कुराको पक्कापक्की ग्यारेन्टी हुनु असम्भव छ भने त्यो क्रान्तिको क्रममा त्यसबाट पछाडि हट्नु हुँदैन र बलिदान हुनुपर्दछ । सही नीतिमा दृढ रहने काम हुन्छ भने अन्तत: क्रान्ति सफल भएरै छाड्नेछ । बलिदानबाट बँच्ने नाममा क्रान्तिलाई तिलाञ्जली दिनु भनेको वास्तवमा जनता सधै दासत्वमा रहिरहुन तथा अनगिन्ती कष्ट सहँदै र बलिदान गर्दै रहुन भन्ने माग गर्नु हो ।
माक्र्सवाद–लेनिनवादको प्रारम्भिक ज्ञानले हामीलाई के बताउँछ भने पुरानो समाजको पुरानो यातनाको अपेक्षा क्रान्तिबाट पैदा हुने कष्ट ज्यादै कम हुन्छ । “घटनाक्रम ज्यादै शान्तिपूर्ण हुँदाखेरी पनि मौजुदा पुँजीवादी व्यवस्थाले सधै र अविचलरुपबाट मजदुर वर्गको अनगिन्ती बलिदान गराउँछ” भनेर लेनिनले एकदमै ठीक भन्नु भएको थियो ।
जतिबेला सबै कुरा सहज हुन्छन्, जतिबेला पहिलेदेखि नै बलिदान र असफलता नहुने ग्यारेन्टी हुन्छ, त्यतिबेला मात्र क्रान्ति सम्पन्न हुन सक्दछ भनेर कसैले ठान्दछ भने त्यो अवश्यमेव क्रान्तिकारी हुँदैन ।
क्रान्तिले ठूलो कठिनाई भोग्नु किन नपरोस्, ठूलठूला बलिदान गर्नु किन नपरोस् वा ठूलठूला हार सहनु किन नपरोस्, सर्वहारा क्रान्तिकारीहरूले जनतामा क्रान्तिको भावना जगाउनु र क्रान्तिको झण्डा उच्च राख्नुपर्दछ, त्यसलाई त्याग्नु हुँदैन ।
यदि वस्तुगत परिस्थिति परिपक्व हुनुभन्दा पहिले नै सर्वहारावर्गको पार्टीले उद्दण्डताका साथ क्रान्ति शुरु गरिदिन्छ भने त्यो उग्र“वामपन्थी” दुस्साहसवाद हुनेछ । तर जतिबेला वस्तुगत परिस्थिति परिपक्व हुन्छ, त्यतिबेला यदि सर्वहारावर्गको पार्टीले क्रान्तिको नेतृत्व गर्ने र राज्यसत्ता कब्जा गर्ने साहस गर्दैन भने त्यो दक्षिणपन्थी अवसरवाद हुनेछ । साधारण समयमा पनि सर्वहारा वर्गको पार्टीले दैनिक सङ्घर्षमा जनसमुदायको नेतृत्व गरिरहेको छ भने क्रान्तिको परिस्थिति परिपक्व भएको बेला प्रतिक्रियावादी शासन सत्तालाई उल्ट्याउन र नयाँ राज्यसत्ता स्थापित गर्ने मौका नचुकोस् भनेर उसले आफ्नो पंक्ति र जनसमुदायलाई क्रान्तिको लागिसैद्धान्तिक, राजनैतिक र सङ्गठनात्मक दृष्टिकोणबाट तयार गर्नुपर्दछ, अन्यथा वास्तविक परिस्थिति परिपक्व हुनेबेला सर्वहारावर्गको पार्टीले विजय हासिल गर्ने मौका गुमाउनेछ ।
सर्वहारा वर्गको पार्टी सैद्धान्तिक रुपले दृढ र व्यवहारिक रुपले लचिलो अवश्य हुनुपर्दछ । उसले आवश्यकतानुसार क्रान्तिका हितहरूका लागि खास अवसरमा सम्झौता गर्नुपर्ने हुन्छ भने लचिलोपन देखाउने र आवश्यकतानुसार सम्झौता गर्ने वहानामा सैद्धान्तिक प्रश्नहरू र क्रान्तिको उद्देश्यलाई कहिल्यै पनि त्यागिदिनु हुँदैन ।
सर्वहारावर्गको पार्टीले शत्रुका विरुद्ध सङ्घर्ष गर्नका लागि अवश्य जनताको नेतृत्व गर्नुपर्दछ र ऊ शत्रु पक्षबीचका अन्तर्विरोधहरूलाई उपयोग गर्ने विषयमा सिपालु हुनैपर्दछ । तर ती अन्तर्विरोधहरूलाई उपयोग गर्नु भनेको जनताका क्रान्तिकारी सङ्घर्षहरूलाई नै खतम गर्ने होइन, ती सङ्घर्षहरूका उद्देश्यहरू हासिल गर्नका लागि सजिलो बनाउने हुनुपर्दछ ।
अनगिन्ती तथ्यहरूले के कुरा सावित गरिदिएका छन् भने जहाँ साम्राज्यवादीहरू र प्रतिक्रियावादीहरूको अत्याचारी शासन हुन्छ, त्यहाँका ९० प्रतिशत जनताले ढिलोचाँडो अवश्यमेव क्रान्ति गर्ने छन् ।
यदि कम्युनिस्टहरूले जनताका क्रान्तिकारी मागहरूबाट आफूलाई अलग्याउँछन् भने स्वभावत: उनीहरूमाथि जनताको विश्वास हट्नेछ र क्रान्तिकारी धाराले उनीहरूलाई पछाडि धकेलिदिनेछ ।
यदि कुनै पार्टीको नेतृत्व गुटले गैर माक्र्सवादी बाटो पक्रन्छ र त्यसले पार्टीलाई सुधारवादी पार्टीमा बदलिदिन्छ भने पार्टीभित्र र बाहिरका क्रान्तिकारी माक्र्सवादी–लेनिनवादीहरूले त्यसबाट हटाएर त्यसको ठाउँ लिने छन् र क्रान्ति गर्नका लागि जनसमुदायको नेतृत्व गर्ने छन् । अर्को अवस्थामा क्रान्तिको नेतृत्वमा पुँजीवादी तत्त्वहरू आउनेछन् र सर्वहारावर्गबाट क्रान्तिको नेतृत्व खोस्नेछन् । जतिबेला प्रतिक्रियावादीहरू क्रान्तिप्रति गद्दारी गर्नेछन् र जनतालाई दमन गर्नेछन्, त्यतिबेलाको अवसरवादी नीतिले क्रान्तिकारी कम्युनिस्टहरू र जनताले अनावश्यक दु:ख र कष्ट भोग्नुपर्नेछ ।
यदि कम्युनिस्टहरू अवसरवादको दलदलमा फँस्न पुग्दछन् भने उनीहरू पतित भएर पुँजीवादी राष्ट्रवादी हुन पुग्नेछन् तथा साम्राज्यवाद र प्रतिक्रियावादका पुच्छर बन्न पुग्नेछन् र कतिपय व्यक्तिहरूले के दावा गर्नेछन् भने उनीहरूले क्रान्तिकारी सिद्धान्तलाई लेनिनपछि सबैभन्दा बढी योगदान दिएका छन् र उनीहरू मात्रै सही छन् । तर उनीहरूले विश्व कम्युनिस्ट आन्दोलनका व्यापक हितहरूप्रति वास्तवमै कहिल्यै ध्यान दिएका छैनन्, उनीहरूले सिङ्गो अन्तर्राष्ट्रिय सर्वहारा आन्दोलनका हितहरू, लक्ष्यहरू र कामहरूप्रति वास्तवमा कहिल्यै विचार पुर्याएका छैनन् तथा अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलनका बारेमा माक्र्सवाद–लेनिनवाद अनुरुप उनीहरूको कुनै आम कार्यदिशा छ भन्ने कुरामा एकदमै शङ्का छ ।
बितेका केही वर्षहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलन र राष्ट्रिय मुक्ति आन्दोलनले थुप्रै अनुभव हासिल गरेका छन् र थुप्रै शिक्षा ग्रहण गरेका छन् । केही प्रशंसनीय अनुभवहरू छन् भने कतिपय दु:खदायी अनुभवहरू पनि छन् । सबै देशका कम्युनिस्टहरूका सवलता र असफलताबाट सही निष्कर्ष निकाल्न र लाभदायी शिक्षा लिनका लागि तिनका अनुभवमाथि विचार गर्नुपर्दछ र गम्भीरतापूर्वक तिनको अध्ययन गर्नुपर्दछ । (महान बहसबाट)
