आमाको आँसु , अधुरो बाल्यकाल र सङ्घर्षको यात्रा (आत्म कथा )

१.मेरो नाम लवदेव बि.क. हो। मेरो जन्म २०६१ साल वैशाख १ गते बैतडी जिल्लाको पाटन नगरपालिका–३, गाउँडालीमा भएको हो। मलाई जन्मदिने आमाको नाम जानकी बि.क. हो। आमा  जानकी बि.क. को  २०७३ साल जेठ १४ गते मृत्यु भएको थियो । बुबाको नाम मदन बि.क. हो। सामान्य नेपाली परिवारमा जन्मिएको मेरो बाल्यकाल पनि गाउँघरको परिवेशमा बितेको थियो। बाल्यकालमा मेरा पनि अनेक सपना थिए। पढ्ने, लेख्ने, परिवारसँग रमाउने र भविष्यमा केही गरेर देखाउने चाहना मनमा थियो। मेरो जीवनमा आमाको माया सबैभन्दा ठूलो सहारा थियो। आमाको काख, उहाँको स्नेह र उहाँले दिनुभएको प्रेरणा मेरा लागि अमूल्य सम्पत्ति थिए। बुबा मदन बि.क., मेरी आमा र हामी पाँच भाइबहिनीको पारिवारिक संसारमा सुखदुःखका अनेक अनुभव थिए। त्यतिबेला मलाई लाग्थ्यो—जीवन सधैँ यसरी नै अगाडि बढिरहनेछ। आमाको माया पाइरहनेछु, परिवारसँगै हुर्किनेछु र एक दिन आफ्ना सपना पूरा गर्नेछु। तर नियतिले मेरो जीवनमा यस्तो मोड ल्यायो, जसले मेरो बाल्यकालको खुसी नै खोसिदियो।

२. २०७३ साल जेठ १४ गते : जुन दिन मेरो संसार अधुरो भयो मेरो जीवनमा कहिल्यै बिर्सन नसकिने एउटा मिति । त्यो दिन मेरी जन्मदिने प्यारी आमा जानकी बि.क.ले यस संसारबाट सदाका लागि बिदा लिनुभयो। उहाँको निधनले मेरो जीवनमा यस्तो रिक्तता छोड्यो, जसलाई समय बित्दै जाँदा पनि पूरा गर्न सकेको छैन। त्यतिबेला म केवल १२ वर्ष १ महिना १३ दिनको बालक थिएँ। जीवनलाई राम्रोसँग बुझ्ने, भविष्यका सपना देख्ने र आमाको माया पाएर हुर्किने उमेरमा मैले आमाको ममताबाट सधैँका लागि वञ्चित हुनुपर्‍यो। घर उही थियो। आँगन उही थियो। बुबा उही हुनुहुन्थ्यो। हामी पाँच भाइबहिनी पनि उही थियौँ। तर हाम्रो घरको सबैभन्दा ठूलो खुसी—आमाको मायालु उपस्थिति—अब रहेन। आमाको निधनपछि मेरो बाल्यकाल पहिलेझैँ रहन सकेन। मनमा अनेक प्रश्न उठ्थे—आमा किन यति चाँडै जानुभयो? के उहाँलाई मलाई ठूलो भएको हेर्ने रहर थिएन? के उहाँले मेरो भविष्य उज्ज्वल भएको देख्ने सपना देख्नुभएको थिएन? यी प्रश्नहरूको उत्तर आज पनि मसँग छैन। तर एउटा कुरा भने सत्य हो—आमाको बिछोडले मलाई बाल्यकालमै जीवनको कठोर वास्तविकतासँग परिचित गरायो। समय बित्दै गयो, उमेर बढ्दै गयो र जीवनका जिम्मेवारी थपिँदै गए। तर आमाको सम्झना मेरो मनबाट कहिल्यै टाढा भएन। उहाँको अभाव मेरो जीवनको गहिरो पीडा बन्यो भने उहाँकै सम्झनाले कठिन परिस्थितिमा पनि अगाडि बढ्ने प्रेरणा दिइरह्यो।

३. आमाको बिछोडपछि जीवनसँगको सङ्घर्ष आमाको निधनपछि मैले जीवनका वास्तविक कठिनाइहरूलाई नजिकबाट महसुस गर्न थालेँ। त्यो उमेरमा मेरो मुख्य जिम्मेवारी पढ्नु, खेल्नु, साथीहरूसँग रमाउनु र भविष्यका सपना बुन्नु हुनुपर्ने थियो। तर आमाको बिछोडको पीडा र जीवनमा केही गरेर देखाउने चाहनाले मेरो सोचमा परिवर्तन ल्यायो। मेरा बुबा मदन बि.क., दिदीहरू, हजुरबा–हजुरआमा तथा आफन्तहरूले मलाई पढाइलाई निरन्तरता दिन सम्झाउनुहुन्थ्यो। उहाँहरू मेरो भविष्य उज्ज्वल भएको देख्न चाहनुहुन्थ्यो। उहाँहरूको चाहना थियो—म राम्रोसँग पढूँ, योग्य बनूँ र आफ्नो जीवनलाई सही दिशामा अगाडि बढाऊँ। तर मेरो मनमा आफ्नै खुट्टामा उभिने र जीवनमा केही गरेर देखाउने चाहना बलियो हुँदै गइरहेको थियो। परिस्थितिले मलाई सानै उमेरमा जिम्मेवारीबोध गर्न सिकाइरहेको थियो। अन्ततः मैले भारतको बेङ्गलोर जाने निर्णय गरेँ। मनी मामा लुहारको साथ र सहयोगमा परदेश जाने मेरो यात्रा सुरु भयो। मनमा अनेक आशा, केही डर र भविष्यप्रतिको अनिश्चितता बोकेर म आफ्नो गाउँ र परिवारबाट टाढा निस्किएँ। त्यो यात्रा केवल एउटा ठाउँबाट अर्को ठाउँसम्म पुग्ने यात्रा थिएन। त्यो मेरो बाल्यकाल बाट जिम्मेवारीपूर्ण जीव तर्फको कठिन यात्रा पनि थियो।

४. बेङ्गलोरको पहिलो पाइला : भाँडा धुने कामबाट सुरु भएको सङ्घर्ष बेङ्गलोर पुगेपछि मेरा आफन्त वीरेन्द्र बि.क. र मेरी कान्छी आमा राधिका बि.क.को घरमा पुगेँ। उहाँहरूले मलाई सानै उमेरमा काम गर्नुभन्दा विद्यालयमा पढ्नुपर्ने सल्लाह दिनुभयो। उहाँहरू भन्नुहुन्थ्यो, “बाबु, तिमी अझै सानै छौ। अहिले काम गर्ने होइन, विद्यालयमा पढ्ने उमेर हो। आफ्नो पढाइलाई निरन्तरता देऊ।” उहाँहरूको सल्लाहमा मेरो भलाइको भावना थियो। उहाँहरू मलाई पढेर राम्रो भविष्य बनाएको देख्न चाहनुहुन्थ्यो। तर मेरो मनमा घरबाट निस्कँदा गरेको संकल्प अझै जीवित थियो। म आफ्नै खुट्टामा उभिन चाहन्थेँ र जीवनमा केही गरेर देखाउने दृढ इच्छा राख्थेँ। मैले काम गर्ने इच्छा व्यक्त गरेँ। अन्ततः मलाई एउटा काम मिल्यो। त्यो काम थियो—भाँडा धुने। अरूका लागि त्यो सामान्य काम हुन सक्थ्यो। तर मेरा लागि त्यो जीवनको पहिलो ठूलो परीक्षा थियो। जुन उमेरमा मेरा हातमा किताब र कलम हुनुपर्ने थियो, त्यही उमेरमा मेरा हातमा जुठा भाँडा र साबुन थिए। जुन उमेरमा विद्यालयको घण्टी सुन्नुपर्ने थियो, त्यही उमेरमा मैले कामको जिम्मेवारी सम्हाल्नु परेको थियो। परदेशको वातावरण, नयाँ ठाउँ, कामको थकान र परिवारबाट टाढा रहनुको पीडाले कहिलेकाहीँ मन भारी बनाउँथ्यो। तर मैले कामलाई कहिल्यै सानो ठानिनँ। किनकि मेरो मनमा एउटा विश्वास थियो— काम सानो हुँदैन, मानिसको सोच सानो हुनुहुँदैन। मेरा लागि त्यो काम केवल जीविकोपार्जनको माध्यम थिएन। त्यो जीवन बुझ्ने, श्रमको महत्त्व सिक्ने र आत्मनिर्भर बन्ने पहिलो पाठ पनि थियो। भाँडा धुँदै गर्दा कहिलेकाहीँ आमाको यादले मन भरिएर आउँथ्यो। आमाको काखमा बसेका दिनहरू सम्झन्थेँ। उहाँले माया गरेर बोलाउनुभएको आवाज सम्झन्थेँ। त्यतिबेला मनभित्र अनेक भावना उठ्थे। मनमनै आमासँग भन्थेँ— “आमा, आज तपाईंको छोरा परदेशमा छ। तपाईंको काखमा सुत्ने छोरा आज आफ्नै भविष्य खोज्दै हिँडिरहेको छ। म थाकेको छु, आमा, तर हारेको छैन। तपाईंको माया र सम्झनालाई हृदयमा राखेर जीवनसँग सङ्घर्ष गरिरहेको छु।” आमा शारीरिक रूपमा मसँग हुनुहुन्नथ्यो, तर उहाँको सम्झना मेरो मनमा सधैँ जीवित रह्यो। कठिन परिस्थितिमा पनि हिम्मत नहार्ने प्रेरणा मैले उहाँकै सम्झनाबाट पाइरहेँ।

५. सङ्घर्षबाट सामाजिक चेतना तर्फको यात्रा मेरो जीवनको यात्रा केवल व्यक्तिगत सङ्घर्ष र रोजगारीमा मात्र सीमित रहेन। समयसँगै समाज, श्रमिकको जीवन, आपसी सहयोग र सामूहिक एकताको महत्त्व बुझ्ने अवसर पनि प्राप्त हुँदै गयो। मेरो सामाजिक यात्रामा कान्छो बुवा विनोद बि.क.को सल्लाहले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्यो। उहाँको सल्लाहबाट मैले अखिल भारत नेपाली एकता समाजको लक्ष्य, उद्देश्य र सामाजिक भूमिकाबारे बुझ्ने अवसर पाएँ। त्यसपछि अखिल भारत नेपाली एकता समाजका बेङ्गलोर दक्षिण नगर समितिका अध्यक्ष किसन बहादुर सँग मेरो भेट भयो। उहाँले मलाई सङ्गठनको लक्ष्य, उद्देश्य, नीति तथा नेपाली समुदायका बीचमा यसले निर्वाह गर्ने भूमिकाबारे स्पष्ट रूपमा सम्झाउनु भयो। उहाँका कुरा सुनेपछि मैले सङ्गठनको उद्देश्य बुझ्ने र सामाजिक गतिविधिमा सहभागी हुने इच्छा व्यक्त गरेँ। त्यसपछि मैले अखिल भारत नेपाली एकता समाजको सदस्यता लिएँ। यसरी मेरो जीवनमा एउटा नयाँ अध्याय सुरु भयो। व्यक्तिगत रूपमा दुःख भोगेको, सानै उमेरमा जिम्मेवारी सम्हालेको र परदेशमा श्रम गरेर जीवन अगाडि बढाएको अनुभवले मलाई अरूका समस्या बुझ्न सिकाएको थियो। समाजमा पनि धेरै मानिसहरू विभिन्न कठिनाइ, अभाव र समस्यासँग जुधिरहेका हुन्छन् भन्ने कुरा मैले नजिकबाट महसुस गर्न थालेँ। मलाई लाग्न थाल्यो—मानिसले आफ्नो जीवन मात्र सुधार्ने प्रयास गरेर पुग्दैन; समाजका समस्या बुझ्ने, अन्याय विरुद्ध आवाज उठाउने र आवश्यक पर्दा एकअर्कालाई सहयोग गर्ने भावना पनि विकास गर्नुपर्छ। अखिल भारत नेपाली एकता समाज सँगको आबद्धता ले मलाई सामाजिक चेतना, सामूहिक एकता र जिम्मेवारी बोधको महत्त्व बुझ्न थप प्रेरणा दिएको छ। हाल म अखिल भारत नेपाली एकता समाज, बेङ्गलोर दक्षिण नगर समितिमा कार्यरत छु। यस सङ्गठनमा  नेपाली समुदायका बीचमा सामाजिक एकता, सहयोग र जागरणका गतिविधिमा आफ्नो क्षमताअनुसार योगदान पुर्‍याउने प्रयास गरिरहेको छु। मेरो विश्वास छ—व्यक्तिको जीवनमा आएको दुःख र सङ्घर्षले उसलाई कमजोर मात्र बनाउँदैन; सही सोच, उद्देश्य र मार्गदर्शन पाएमा त्यही अनुभव समाजका लागि उपयोगी बन्न सक्छ।

६. जीवनको नयाँ अध्याय : विवाह र परिवारको जिम्मेवारी जीवन सधैँ दुःख र सङ्घर्षमै सीमित रहँदैन। समयसँगै मानिसको जीवनमा नयाँ सम्बन्ध, नयाँ जिम्मेवारी र नयाँ आशाहरू पनि जोडिँदै जान्छन्। मेरो जीवनमा पनि समयसँगै नयाँ अध्याय सुरु भयो। मैले ११ मार्च २०२४ मा सुनिता टम्टारसँग विवाह गरेँ। विवाहपछि मेरो जीवनमा पारिवारिक जिम्मेवारी थपियो। अब मेरो सोच र योजनामा आफ्नो भविष्य सँगै जीवनसाथीको खुसी, परिवारको सुरक्षा र साझा भविष्य निर्माण गर्ने जिम्मेवारी पनि जोडियो। त्यसपछि २६ फेब्रुअरी २०२६ मा मेरो छोराको जन्म भयो। छोराको जन्मले मेरो जीवनमा नयाँ खुसी र नयाँ अनुभूति थपिदियो। छोरालाई हेर्दा आफ्नै बाल्यकाल सम्झिन्छु। आमाको माया गुमाउँदाको पीडा सम्झिन्छु। आफूले सानै उमेरमा भोग्नुपरेका कठिनाइहरू सम्झिन्छु। अनि मनमनै एउटा सङ्कल्प गर्छु—आफ्नो सन्तानले राम्रो वातावरण, माया, शिक्षा र सुरक्षित भविष्य पाओस् भनेर आफ्नो क्षमताअनुसार निरन्तर प्रयास गर्नेछु। मैले जीवनमा भोगेका अभाव र कठिनाइहरू मेरा लागि केवल पीडादायी सम्झना मात्र होइनन्; ती मेरा अनुभव र सिकाइ पनि हुन्। ती अनुभवले मलाई परिवारको महत्त्व, अभिभावकको मायाको मूल्य र जिम्मेवारी पूरा गर्नुको अर्थ बुझाएका छन्।

 निष्कर्ष : आमाको सम्झना बाट प्राप्त हिम्मत मेरो जीवनमा आमाको बिछोड एउटा गहिरो पीडा बनेर रह्यो। बाह्र वर्षको कलिलो उमेरमै आमाको माया गुमाउनु मेरो जीवनको सबैभन्दा कठिन अनुभव मध्ये एक थियो। त्यसपछि सुरु भएको परदेशको यात्रा, भाँडा धुने कामबाट सुरु भएको श्रमजीवि आफन्तहरूको साथ र सामाजिक चेतनाको विकासले मेरो जीवनलाई नयाँ दिशा दियो। जीवनले मलाई सिकाएको छ—सङ्घर्षबाट भागेर होइन, त्यसको सामना गरेर अगाडि बढ्नुपर्छ। कठिन परिस्थितिमा पनि आत्मविश्वास गुमाउनु हुँदैन। श्रमको सम्मान गर्नुपर्छ र आफ्नो श्रमजीवी समाजप्रतिको जिम्मेवारीलाई पनि बुझ्नुपर्छ। आज म आफ्नो विगतलाई सम्झिँदा दुःख मात्र महसुस गर्दिनँ। ती दिनहरू ले मलाई दिएको अनुभव, धैर्य, मेहनत र आत्मनिर्भरताको पाठलाई पनि सम्झिन्छु। आमा, तपाईं आज मेरो साथमा हुनुहुन्न। तर तपाईंको सम्झना मेरो हृदयमा सधैँ जीवित छ। मैले जीवनमा जति नै कठिन परिस्थिति सामना गर्नुपरे पनि तपाईंको मायालाई सम्झेर अगाडि बढ्ने प्रयास गरिरहनेछु। मेरो जीवनको कथा दुःखबाट सुरु भएको सङ्घर्षको कथा मात्र होइन; यो हिम्मत, मेहनत, पारिवारिक जिम्मेवारी र सामाजिक चेतना सहित अगाडि बढिरहेको यात्राको कथा पनि हो। मेरो सपना अझै पूरा भएको छैन। जीवनको यात्रा अझै जारी छ। म आफ्नो परिवारको भविष्य उज्ज्वल बनाउने, समाजमा सकारात्मक योगदान पुर्‍याउने र जीवनमा इमानदारीपूर्वक अगाडि बढ्ने सङ्कल्पका साथ अघि बढिरहेको छ।