–कमल राज रोकाया ( बिपीन क्षेत्री )
नेपाली वामपन्थी आन्दोलन अहिले एक जटिल मोडमा उभिएको छ। विगतमा जनआन्दोलन, सामाजिक रूपान्तरण र राजनीतिक परिवर्तनका महत्वपूर्ण चरणहरू पार गर्दै आएको यो आन्दोलन आज विभाजन, अविश्वास र नेतृत्व संकटको चुनौतीसँग जुधिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा “वाम एकताको पहल” केवल एउटा राजनीतिक नारामात्र होइन, समयको अपरिहार्य आवश्यकता बनेको छ।
वाम आन्दोलनको मूल शक्ति सधैं जनतासँगको सम्बन्ध, वैचारिक स्पष्टता र संगठनात्मक अनुशासनमा आधारित रहँदै आएको हो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा व्यक्तिगत स्वार्थ, गुटबन्दी र सत्ताकेन्द्रित राजनीति हाबी हुँदा यो आधार कमजोर बन्दै गएको देखिन्छ। परिणामस्वरूप, वाम शक्तिहरूबीचको दूरी बढेको छ र जनतामा विश्वासको संकट पनि देखिएको छ। यही सन्दर्भमा वाम एकताको बहस पुनः उठ्नु स्वाभाविक मात्र होइन, आवश्यक पनि हो।
एकता भन्नाले केवल संगठनहरू गाभिनु मात्र होइन। यो वैचारिक स्पष्टता, साझा लक्ष्य र दीर्घकालीन रणनीतिमा आधारित सहकार्य हो। यदि केवल सत्ताको समीकरण मिलाउनका लागि एकता गरिन्छ भने त्यो दीर्घकालीन हुँदैन। त्यसैले वाम एकताको पहल गर्दा पहिलो शर्त वैचारिक इमानदारी हुनुपर्छ। मालेमा वादी पथ प्रदशक सिद्धान्त र जनवाद को खुट्किलो पार गर्दै बैज्ञानिक समाजवादी बाटो लाई अबलम्वन गरेर जनतामुखी नीतिहरूप्रति स्पष्ट प्रतिबद्धता बिना एकता खोक्रो सावित हुन सक्छ।
दोस्रो महत्वपूर्ण पक्ष नेतृत्वको भूमिका हो। विगतमा देखिएको नेतृत्व–केन्द्रित राजनीति, जसले संगठनभन्दा व्यक्तिलाई प्राथमिकता दियो, त्यो प्रवृत्तिबाट बाहिर ननिस्किएसम्म वास्तविक एकता सम्भव छैन। अग्रज नेताहरूले आफ्नो अनुभवलाई मार्गदर्शनमा सीमित गर्दै कार्यकारी जिम्मेवारी नयाँ पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्ने साहस देखाउनुपर्छ। यसले आन्दोलनमा नयाँ ऊर्जा, सृजनशीलता र विश्वास ल्याउन सक्छ।
तेस्रो पक्ष संगठनात्मक संस्कार हो। वाम आन्दोलनभित्र लोकतान्त्रिक अभ्यास, आलोचना–आत्मालोचना र पारदर्शिताको संस्कृति बलियो हुनुपर्छ। यदि संगठनभित्रै प्रश्न उठाउन नसकिने वातावरण रहन्छ भने त्यो आन्दोलन दीर्घकालीन रूपमा कमजोर हुन्छ। त्यसैले एकताको पहलसँगै संगठनात्मक सुधार अनिवार्य रूपमा जोडिनुपर्छ।
वाम एकताको अर्को महत्वपूर्ण आयाम जनतासँगको सम्बन्ध हो। जनताबाट टाढिएको आन्दोलन कहिल्यै सफल हुँदैन। त्यसैले वाम शक्तिहरूले आफ्ना नीति, कार्यक्रम र गतिविधिहरूलाई जनताको वास्तविक आवश्यकतासँग जोड्नुपर्छ। रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक न्याय र आर्थिक समानता जस्ता विषयहरूलाई केन्द्रमा राखेर काम गर्न सके मात्र जनविश्वास पुनः प्राप्त गर्न सकिन्छ।
आजको विश्व परिवेश पनि परिवर्तनशील छ। वैश्वीकरण, प्रविधिको विकास र नयाँ आर्थिक संरचनाहरूले परम्परागत राजनीतिक दृष्टिकोणलाई चुनौती दिइरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा वाम आन्दोलनले आफ्नो सिद्धान्तलाई युगानुकूल ढंगले पुनर्व्याख्या गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। एकताको पहलले यही पुनर्विचार र नवप्रयोगको ढोका खोल्न सक्छ।
तर एकता सजिलो प्रक्रिया होइन। विगतका मतभेद, अविश्वास र प्रतिस्पर्धालाई पन्छाएर साझा मंचमा आउन सबै पक्षले उदारता र लचिलोपन देखाउनुपर्छ। यसका लागि गोलमेच संवाद, खुला बहस र पारदर्शी प्रक्रिया आवश्यक हुन्छ। एकताको आधार मजबुत बनाउन यी सबै पक्षलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ।
अन्ततः, वाम एकताको पहल केवल दलहरूबीचको समझदारी होइन, यो एक व्यापक सामाजिक–राजनीतिक अभियान हो। यसले आन्दोलनको दिशा तय गर्ने मात्र होइन, देशको भविष्य निर्माणमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। यदि यो पहल इमानदारी, स्पष्टता र दूरदृष्टिका साथ अघि बढाइयो भने वाम आन्दोलनले पुनः आफ्नो ऐतिहासिक भूमिका निर्वाह गर्न सक्छ।
यसैले आजको आवश्यकता स्पष्ट छ—विभाजनभन्दा सहकार्य, व्यक्तिवादभन्दा विचार, र सत्ताभन्दा सिद्धान्तलाई प्राथमिकता दिने साहस। यही बाटोले मात्र वाम एकताको वास्तविक अर्थ र उद्देश्यलाई सार्थक बनाउन सक्छ।
(लेखक क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट पार्टी नेपालका केन्द्रीय सदस्य हुनुहुन्छ ।)
