— के. मुरली (अजित)
अङ्ग्रेजीबाट नेपाली अनुवाद : इन्द्रमोहन सिग्देल
जतिबेला कुनै क्रान्तिकारी आन्दोलनका अगाडि सङ्कट आउँछ, त्यतिबेला विचारधारात्मक स्पष्टताका लागि गरिने सङ्घर्ष अझ बढी महत्वपूर्ण हुन्छ । हामीसँग कमरेड चारु मजुमदार (सीएम) द्वारा स्थापित उच्च मापदण्डका अनुकरणीय मोडेलहरू रहेका छन् । नक्सलबारी सशस्त्र किसान विद्रोहको अवधि, पार्टी गठन गर्ने सङ्घर्ष र त्यस पछिका वर्षहरू – सबै तीव्र विचारधारात्मक सङ्घर्षले भरिएका थिए । उनको नेतृत्वमा रहेको पार्टीको कार्यदिशा र त्यसको अभ्यासको प्रक्रियामा गरिएका केही आक्रमणहरू सम्भवतः राज्य एजेन्टहरूबाट प्रभावित थिए । कानु सन्याल र केन्द्रीय समितिका केही अन्य पूर्व सदस्यहरूले जेल भित्रबाट खुला आक्रमण सुरु गरे । यसलाई राज्यको दबाबमा गरिएको कुराको रूपमा ब्रान्ड गर्न सकिन्थ्यो । तर यी आक्रमणहरूलाई त्यसरी ह्यान्डल गरिएन । सीएमले वैचारिक, राजनीतिक मुद्दाहरूमा ध्यान केन्द्रित गरे । उनी यसमा अडिग रहे । लाइनमा भएका आक्रमणहरू व्यक्तिगत आरोपहरूले रङ्गिएका भए पनि त्योे दृष्टिकोण सीएमको कुनै व्यक्तिगत विशेषताबाट उत्पन्न भएको थिएन । आलोचना र वैचारिक सङ्घर्षलाई ह्यान्डल गर्ने माओ त्सेतुङको शिक्षाद्वारा त्यो निर्देशित थियो ।
सङ्कटको समयमा, विचारधारात्मक र राजनीतिक भ्रमले धेरै मानिसहरूलाई सङ्क्रमित गर्ने गर्छ । यो सङ्गठनात्मक अनुशासनमा केही हदसम्म खुकुलो रूपमा प्रतिबिम्बित हुन्छ । प्रायः कामरेडहरू उचित सङ्गठनात्मक माध्यमहरू पालना गर्नुको सट्टा ‘आफैंले’ जवाफ खोज्न थाल्छन् । तिनीहरूले क्रान्तिकारी मार्गको विरोध गर्नेहरूसँग पनि भेट्न सक्छन् । यी सबैले ‘वाम’ र दक्षिणपन्थी अवसरवादीहरू र राज्य एजेन्टहरूलाई समस्या निम्त्याउनका लागि ठाउँ सिर्जना गर्दछन् भन्ने कुरामा कुनै शङ्का छैन । तर यस्ता कमरेडहरूलाई हतारमा दुश्मनका सहयोगीको रूपमा चिन्हित गरिहाल्नु सिद्धान्ततः गलत र प्रतिउत्पादक हुनेछ । वैचारिक शिक्षा मार्फत् उनीहरूले छरेको भ्रमलाई हटाउनुपर्छ । हामी जससँग असहमत छौं उनीहरूको सुरक्षामा सम्झौता गरेर शत्रुको हातमा खेल्नबाट बच्न पनि सावधानी अपनाउनु पर्छ । को एजेन्ट हो वा को होइन, कोसँग भेट भयो र किन भयो आदि आरोप र प्रति–आरोपहरूबाट विचलित हुनुको सट्टा, ध्यान वैचारिक, राजनीतिक मुद्दाहरूमा केन्द्रित हुनुपर्छ । असफलता निम्त्याउने कारकहरूको विश्लेषणमा केन्द्रित हुनुपर्छ र यसलाई पार गर्न धैर्यवान रही वैचारिक, राजनीतिक तथा सङ्गठनात्मक कार्य गर्नुपर्छ । माओले हामीलाई “थोरैलाई हराउन धेरैलाई एकताबद्ध गर्न” सिकाउनु भएको छ ।
हाम्रो देशको माओवादी आन्दोलनमा आलोचनालाई राज्य एजेन्टको काम हो भन्ने अर्थलगाउने नकारात्मक प्रवृत्ति रहेको छ । सीएमको शहादत पछि यस्तो भएको थियो । महादेव मुखर्जीले आफूलाई सीएमको एक मात्र सच्चा अनुयायी भएको घोषणा गरे । यसको विरोध गर्ने जो कोहीलाई पनि एजेन्ट घोषित गरियो । अचम्म मान्नु पर्दैन कि उनी लिन पियाओका कट्टर समर्थक थिए । माओत्सेतुङको नेतृत्वमा रहेको चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले लिन पियाओलाई “वामपन्थी” रूपको दक्षिणपन्थी विचलनको समर्थकको रूपमा आलोचना गरेपछि पनि उनी त्यस्तै रहे । लिन पियाओ र उनका सहयोगीहरूले माओको हत्या गर्ने र विद्रोह गर्ने प्रयास गरे । देश छोडेर भाग्ने प्रयास गर्दा उनको मृत्यु भयो । तर “लिन पियाओ र कन्फ्युसियसको आलोचना गर्ने” अभियान यी आपराधिक कार्यहरूसँग जोडिएको थिएन । ती अभियान उनको वैचारिक, राजनीतिक विचारहरू, कन्फ्युसियसको प्रतिक्रियावादी विचारहरूसँगको तिनको सम्बन्ध र सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व अन्तर्गत वर्ग सङ्घर्ष जारी राख्नमा उनीहरूको नकारात्मक प्रभावहरूमा केन्द्रित थिए । प्रारम्भिक वर्षहरूमा सांस्कृतिक क्रान्तिको नेतृत्व गर्ने काममा लिन पियाओ र उनका समर्थकहरूको प्रमुख भूमिका थियो । त्यस समयमा पुँजीवादपन्थीहरूलाई कुओमिन्ताङको एजेन्ट आदिको रूपमा लेबल लगाउने कुरामा बढी जोड दिइन्थ्यो । तर उनलाई पदच्युत गरिएपछि, पूँजीवादी मार्गका विरुद्धको सम्पूर्ण सङ्घर्ष वैचारिक हिसाबले अझ गहिरो भयो । यस मार्फत् पहिलेका क्रान्तिकारीहरूलाई पूँजीवादपन्थीहरुमा रूपान्तरण गर्ने वैचारिक, राजनीतिक र भौतिक कारकहरू के थिए भन्ने बारेमा नयाँ बुझाइ विकास भयो । आरोप लगाउने र मानिसहरूलाई ब्रान्ड गर्ने वा वैचारिक सङ्घर्षलाई गहिरो बनाउने ? यो प्रश्नको जवाफ खोज्दा इतिहासका पाठहरूलाई ध्यानमा राख्नु सार्थक हुनेछ ।
अनुवादक इन्द्रमोहन सिग्देल
